Skip to main content

Bwthyn Treftadaeth yw eiddo rhif 129 Cadw a'i ased mwyaf diweddar. Mae'r tŷ teras bach o'r bedwaredd ganrif ar ddeg wedi'i leoli yng Nghwm Dâr, yng nghanol cymoedd De Cymru. Mae'n nodweddiadol o nifer o adeiladau hanesyddol yng Nghymru a thu hwnt ond yn unigryw gan nad yw wedi newid braidd dim y tu mewn na'r tu allan ers iddo gael ei adeiladu yn 1854.

Gan fod traean o adeiladau Cymru wedi'u codi gan ddefnyddio dulliau traddodiadol, mae Bwthyn Treftadaeth yn bwysig gan ei fod yn cynrychioli canran sylweddol o'n treftadaeth adeiledig. 

Bydd y prosiect hwn, a arweinir gan Cadw, nid yn unig yn sicrhau y caiff Bwthyn Treftadaeth ei ddiogelu er mwyn i genedlaethau'r dyfodol ei fwynhau, ond fe'i defnyddir hefyd fel adnodd dysgu i bwysleisio sut y gall adeilad hanesyddol, p'un a yw'n gastell neu'n dŷ teras, gadw ei gymeriad tra'i fod yn effeithlon o ran ynni ac yn gynaliadwy heb fynd i fawr o waith.  

Bydd Bwthyn Treftadaeth yn helpu Cadw i arddangos arfer gorau y gellir ei rannu ledled Cymru a thu hwnt, a rhannu gwybodaeth yw prif nod y prosiect.

O dan arweiniad Cadw bydd gwaith adfer Bwthyn Treftadaeth yn syml ac yn astudio dulliau cost-effeithiol, a mesurau ynni-effeithlon sy'n adeiladu ar rinweddau cynaliadwyedd cynhenid adeiladau traddodiadol.  Bydd y gwaith yn gyfuniad o ddulliau modern a thraddodiadol yn amrywio o insiwleiddio ac atal drafftiau i waith atgyweirio da a fydd yn helpu ffabrig gwreiddiol yr adeilad i berfformio ar ei orau.

Caiff y gwaith ei gwblhau mewn camau. Ein man cychwyn fydd dadansoddiad manwl o'r adeilad er mwyn ei ddeall yn iawn. Bydd hyn yn canolbwyntio ar gyflwr a pherfformiad ynni ac yn cynnwys nifer o fathau gwahanol o brofion, cyn ymgymryd â'r gwaith atgyweirio, ar ôl y gwaith atgyweirio, ac yna ar ôl mesurau ôl-ffitio ynni-effeithlon. Bydd hyn yn helpu i nodi'r gwelliannau effeithlonrwydd ynni ychwanegol y bydd angen i ni eu gwneud, yn gyntaf drwy atgyweirio'r adeilad i safon dda ac yna drwy ôl-ffitio gan ddefnyddio mesurau ynni-effeithlon. 

Bydd y broses, y wybodaeth a gesglir a'r canlyniadau a gyrhaeddir, gyda chymorth gwaith ymchwil arall, yn ein helpu i ddatblygu dull deallus a realistig o atgyweirio adeiladau o'r fath heb fod angen cynnal gwaith ymchwil a dadansoddi helaeth ar bob adeilad traddodiadol.

Rhennir y gwaith yn dair rhan: