Skip to main content

Cyngor ac Arweiniad

Nawr fod y cyfyngiadau symud yn cael eu llacio, mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi canllawiau ar gyfer y cyrchfannau a’r lleoliadau diwylliant a threftadaeth a fydd yn croesawu eu hymwelwyr cyntaf yn fuan. Rydyn ni’n cydnabod y bydd pandemig Coronafeirws (COVID-19) yn parhau i greu heriau ymarferol i lawer o bobl a sefydliadau sy’n gyfrifol am asedau hanesyddol. Er enghraifft, bydd llawer o adeiladau a safleoedd hanesyddol yn parhau i fod ar gau i’r cyhoedd am y tro ac efallai y byddant mewn perygl o gael eu difrodi neu o fod yn dargedau i droseddau treftadaeth. Gall pryderon eraill godi wrth i’r pandemig barhau. Mae’r dudalen hon yn crynhoi’r cynghorion a’r canllawiau ymarferol er mwyn helpu perchnogion i ymateb i broblemau a all godi yn ystod yr argyfwng.

Datblygwyd y canllawiau ar gyfer sefydliadau ac unigolion yng Nghymru sy’n rheoli cyrchfannau a lleoliadau diwylliant a threftadaeth sy’n agored i’r cyhoedd bellach. Mae’n darparu fframwaith ar gyfer gwneud penderfyniadau yn hytrach na set o reolau i’w dilyn. Yn ogystal â nodi egwyddorion ac ystyriaethau cyffredinol sy’n berthnasol i’r holl gyrchfannau, darperir canllawiau lleoliad-benodol ar gyfer: amgueddfeydd, orielau celf, llyfrgelloedd, archifdai, adeiladau hanesyddol, gerddi hanesyddol, henebion, sinemâu a lleoliadau celfyddydol, yn cynnwys neuaddau cyngerdd a theatrau. Bydd y cyngor gweithredol ar gyfer lleoliadau celfyddydol yn cael ei ymestyn i gynnwys canllawiau ychwanegol ar gyfer sefydliadau ac unigolion sy’n ymarfer, yn cyflwyno neu’n cymryd rhan mewn gweithgarwch celfyddydol ar ôl ymgynghori â rhanddeiliaid yn y sector celfyddydau ledled Cymru.

Gallwch fynd i brif dudalen wybodaeth Llywodraeth Cymru am Coronafeirws (COVID-19) i gael yr holl ganllawiau diweddaraf yn ymwneud â’r pandemig ac adferiad y wlad. Mae Llywodraeth Cymru’n adolygu a diweddaru’r canllawiau hyn yn barhaus i adlewyrchu’r sefyllfa sy’n datblygu.

Os ydych chi’n gyfrifol am adeiladau hanesyddol sy’n segur ar hyn o bryd oherwydd cyfyngiadau COVID-19, dyma rai o’r mesurau y gallwch eu cymryd i’w cadw’n ddiogelu.
 

  • Diffodd y cyflenwadau dŵr, nwy a thrydan, ond cynnal cyflenwad i unrhyw larymau lladron a systemau diogelwch. Gofalwch fod y systemau hyn yn cael eu cynnal.
  • Gwirio’ch polisi yswiriant.
  • Cadw llygad barcud ar yr eiddo yn rheolaidd. Os oes modd, trefnwch ymweliad wythnosol i archwilio cyflwr a diogelwch yr adeilad, gan ddilyn canllawiau diweddaraf y llywodraeth ar deithio a symudiadau pobl.

Mae’r Eglwys yng Nghymru wedi creu canllawiau penodol ar ddefnyddio a gofalu am adeiladau eglwysig, a all fod o fudd.

Mae cyngor cyffredinol ar ymdopi yn ystod y cyfnod hwn ar gael gan enwadau unigol hefyd. Dyma ddolen ddefnyddiol gan Cytûn. 

Yn anffodus, efallai y bydd ambell un yn cymryd mantais ar adeiladau a safleoedd sydd wedi cau er mwyn cyflawni trosedd sy’n effeithio ar ein treftadaeth.

Os ydych chi’n poeni am achos o droseddu neu ymddygiad gwrthgymdeithasol yn erbyn safleoedd treftadaeth Ffoniwch 999 mewn argyfwng dan yr amgylchiadau canlynol:

  • mae rhywun yn torri’r gyfraith ar hyn o bryd
  • mae rhywun sydd dan amheuaeth o droseddu yn yr ardal
  • mae perygl i fywyd neu eiddo
  • mae rhywun naill ai’n defnyddio trais neu’n bygwth hynny.

Ffoniwch 101 i roi gwybod am drosedd a phryderon eraill sydd ddim angen ymateb ar frys iddyn nhw, fel:

  • os oes rhywun wedi dwyn neu ddifrodi eiddo neu ran o heneb gofrestredig, ac nad yw’r sawl sydd dan amheuaeth ar y safle mwyach
  • os ydych chi’n amau bod rhywun yn defnyddio datgelydd metel yn anghyfreithlon yn eich ardal
  • er mwyn rhoi gwybodaeth i’r heddlu am achos o drosedd neu ymddygiad gwrthgymdeithasol yn eich ardal.

Mae’r gwasanaeth 101 ar gael bob awr o’r dydd, bod diwrnod o’r wythnos.

Os ydych chi’n credu bod yr eiddo sy’n cael ei ddifrodi yn adeilad rhestredig, rhowch wybod  i Adran Gadwraeth eich awdurdod lleol.

Os ydych chi’n credu bod yr achos o ddifrod yn digwydd i heneb gofrestredig dylech roi gwybod i Cadw yn ogystal â’r gwasanaeth 101. E-bostiwch cadw@llyw.cymru gan roi “Trosedd treftadaeth” yn y teitl.

Mae gwybodaeth am ein holl asedau dynodedig (adeiladau rhestredig a henebion cofrestredig) cenedlaethol ar gael ar fap ar-lein Cof Cymru

Os ydych chi am riportio trosedd yn ymwneud â threftadaeth forol, cysylltwch â’r Maritime and Coastguard Agency (ond ffoniwch 999 yn gyntaf os yw’r drosedd yn digwydd ar y pryd).

Crimestoppers

I gyflwyno gwybodaeth am weithgarwch troseddol, a pharhau’n ddienw, ffoniwch Crimestoppers ar 0800 555 111 neu ewch i’w tudalen rhoi gwybodaeth ar-lein.

Fyddwch chi ddim yn gorfod rhoi datganiad ffurfiol, siarad â’r heddlu neu fod yn dyst mewn llys, a gallech gael gwobr o hyd at £1,000 os bydd y wybodaeth a ddarparwch yn arwain at arestio ac erlyn o leiaf un person. Mae llinell ffôn Crimestoppers ar agor 24/7.

Mae aelod-sefydliadau fel yr Heritage Trust Network neu’r Listed Property Owners’ Club, cyrff proffesiynol fel Institute of Historic Building Conservation, a chymdeithasau amwynder fel y Society for the Protection of Ancient Buildings a’r Victorian Society yn dal i hyrwyddo ac eirioli ar ran ein treftadaeth. Mae llawer o’r sefydliadau hyn yn parhau i gynnig gwasanaeth cynghori hyd yn oed pan mae eu swyddfeydd ar gau. Ewch i’w gwefannau am fwy o wybodaeth.

Mae CGGC (Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru) wedi cyfuno ei ganllawiau a'i adnoddau COVID-19 ar gyfer sefydliadau gwirfoddol. Mae gan wefan CGGC hefyd dudalen ar gyfer diweddariadau a newyddion COVID-19.